نکات نگهداری و تعویض فیلتر هپا
دستگاه تصفیه هوا بدون یک فیلتر سالم و تمیز، عملاً هیچ کارایی مفیدی برای سلامت ریههای شما ندارد و تنها مثل یک فن ساده عمل میکند. یکی از سوالات پرتکراری که بسیاری از کاربران برای کاهش هزینهها میپرسند این است که “آیا میتوانم فیلتر را بشویم؟”. پاسخ کوتاه و قطعی خیر است.
فیلتر هپای واقعی که در دستگاههای استاندارد به کار میرود، ساختاری بسیار حساس دارد که با تماس آب نابود میشود. تنها بخشی از دستگاه که میتوانید با خیالی آسوده بشویید، «پیشفیلتر» (توری مشبک پلاستیکی) است.در این مقاله از آلماپرایم به شما میگوییم چرا شستشو ممنوع است و نکات نگهداری و تعویض فیلتر هپا رو توضیح میدیم.
آیا میتوان فیلتر هپا را شست؟
باور غلطی وجود دارد که چون این فیلتر ظاهری شبیه به فیلترهای پلاستیکی کولر گازی دارد، پس قابل شستشو است. اما باید بدانید که ساختار فیلتر هپا از الیاف درهمتنیدهی فایبرگلاس یا مواد مصنوعی خاص تشکیل شده که شبیه به کاغذ فشرده عمل میکنند. وقتی آب به این الیاف میرسد، بافت آنها را خمیر کرده و تغییر شکل میدهد.
علاوه بر این، فیلترهای هپا معمولاً ذرات آلاینده، باکتریها و ویروسها را در اعماق بافت خود به دام میاندازند. شستن سطحی با آب نمیتواند این ذرات عمقی را خارج کند.در واقع، آبی که وارد فیلتر میشود با گردوغبار ترکیب شده و تبدیل به گِل میشود. این لایه گِلی پس از خشک شدن مانند سیمان عمل کرده و راه عبور هوا را کاملاً میبندد که نتیجه آن افت شدید فشار هوا و داغ شدن موتور دستگاه است.
چرا تماس آب با فیلتر هپا باعث خرابی آن میشود؟
تماس آب با بافت ظریف فیلتر هپا، تغییراتی برگشتناپذیر در سطح میکروسکوپی ایجاد میکند که شاید با چشم غیرمسلح دیده نشود اما عملکرد دستگاه را نابود میکند:
- چسبندگی الیاف: آب باعث میشود الیاف ریز به هم بچسبند و شبکه منظم فیلتر که مسئول به دام انداختن ذرات است، از بین برود.
- رشد قارچ و کپک: رطوبت باقیمانده در لایههای داخلی فیلتر، محیطی ایدهآل برای رشد کپک ایجاد میکند که بعداً توسط فن دستگاه در کل خانه پخش میشود.
- از دست دادن بار الکترواستاتیک: بسیاری از فیلترهای هپا دارای بار الکتریکی ساکن هستند تا ذرات را مثل آهنربا جذب کنند؛ آب این خاصیت حیاتی را از بین میبرد.
- پارگی بافت: فشار آب شیر میتواند باعث ایجاد سوراخهای ریز در فیلتر شود که آلایندهها به راحتی از آن عبور میکنند.
تفاوت فیلترهای قابل شستشو با هپا
در بازار برخی دستگاهها با عنوان “فیلتر دائمی” یا “قابل شستشو” تبلیغ میشوند. این فیلترها معمولاً از نوع شبه هپا هستند و نه خود هپا.کارایی این فیلترها در جذب ذرات ریز بسیار کمتر از هپای واقعی است (حدود ۸۵٪ تا ۹۰٪ در برابر ۹۹.۹۷٪). این فیلترها معمولاً از جنس تفلون یا مواد پلاستیکی ضخیمتر ساخته شدهاند که تحمل آب را دارند.
اما فیلتر هپا یک کالای مصرفی است، درست مثل فیلتر روغن ماشین. شما نمیتوانید انتظار داشته باشید فیلتری که میلیونها ذره گردوغبار، دوده و ویروس را در خود نگه داشته، تا ابد کار کند.در مقابل، فیلترهای توری (پیشفیلتر) که فقط مو و پرز فرش را میگیرند، ذاتاً برای شستشو طراحی شدهاند.
مقایسه فیلترها:
| ویژگی | فیلتر هپا | فیلترهای قابل شستشو | پیشفیلتر |
|---|---|---|---|
| جنس | الیاف فایبرگلاس/کاغذی | تفلون یا الیاف مصنوعی ضخیم | توری پلاستیکی یا فلزی |
| قدرت جذب | ۹۹.۹۷٪ | حدود ۸۵٪ تا ۹۰٪ | ذرات درشت (مو، پرز) |
| روش تمیز کردن | فقط جاروبرقی | شستشو با آب | شستشو با آب و صابون |
| طول عمر | ۶ تا ۱۲ ماه | ۱ تا ۲ سال | دائمی |
روش صحیح تمیز کردن فیلتر هپا بدون آب (افزایش طول عمر)
اگرچه شستشو ممنوع است، اما میتوانید با “تمیز کردن خشک” عمر فیلتر را کمی افزایش دهید. بهترین دوست شما در این مرحله، جاروبرقی است. هدف از این کار، برداشتن لایه ضخیم گرد و خاک و موهایی است که روی سطح بیرونی فیلتر نشسته و جلوی مکش هوا را گرفته است. این کار فیلتر را “نو” نمیکند، اما به موتور دستگاه کمک میکند نفس بکشد.
برای این کار، ابتدا دستگاه را خاموش کرده و فیلتر را بیرون بیاورید. بهتر است این کار را در فضای باز (بالکن یا حیاط) انجام دهید تا گرد و خاک دوباره در خانه پخش نشود.
نکات مهم در تمیزکاری خشک:
- از سری برسی و نرم جاروبرقی استفاده کنید تا به بافت کاغذی فیلتر آسیب نرسد.
- مکش جاروبرقی را روی قدرت متوسط تنظیم کنید.
- حرکت دست باید در جهت چینخوردگیهای فیلتر باشد، نه عمود بر آن.
- هرگز سعی نکنید با دستمال مرطوب روی فیلتر بکشید.
چگونه با جاروبرقی عمر فیلتر هپا را زیاد کنیم؟
استفاده منظم از جاروبرقی (مثلاً هر ۲ هفته یا یک ماه یکبار) میتواند عمر فیلتر هپا شما را تا حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش دهد. وقتی لایه خاکستری روی فیلتر برداشته میشود، مقاومت در برابر عبور جریان هوا کم شده و نرخ تصفیه هوا بهبود مییابد.دقت کنید که فقط باید “سمت ورودی هوا” (سمتی که کثیف شده و رو به بیرون است) را جارو بکشید. سمت داخلی فیلتر که تمیز است، نباید دستکاری شود چون ممکن است آلودگیهای سر جاروبرقی به آن منتقل شود.
چه زمانی تمیز کردن دیگر فایدهای ندارد؟
تمیز کردن با جاروبرقی فقط برای آلودگیهای سطحی موثر است. وقتی فیلتر اشباع شود، یعنی ذرات ریز دوده و آلایندهها به عمق الیاف نفوذ کردهاند و دیگر با مکش جاروبرقی خارج نمیشوند.اگر بعد از جارو کشیدن، رنگ فیلتر همچنان خاکستری تیره یا سیاه بود، یعنی ظرفیت فیلتر تکمیل شده و تمیز کردن بیشتر بیفایده است.
بهترین زمان تعویض فیلتر هپا؛ از کجا بفهمیم عمرش تمام شده؟
زمان تعویض فیلتر به شدت به “میزان آلودگی محیط” و “ساعات استفاده” بستگی دارد. در شهرهای آلودهای مثل تهران، اهواز یا مشهد، عمر فیلتر ممکن است نصف زمان استاندارد باشد.
نباید صرفاً به تقویم اعتماد کنید؛ علائم زیر نشان میدهد زمان خرید فیلتر تصفیه هوا فرا رسیده است:
- تغییر رنگ شدید: سیاه یا خاکستری تیره شدن تمام سطح فیلتر (تست چشمی).
- کاهش پرتاب باد: وقتی حتی روی دور تند، باد کمی از دستگاه خارج میشود (نشانگر گرفتگی منافذ).
- افزایش صدا: موتور باید فشار بیشتری بیاورد تا هوا را از فیلتر کیپ شده عبور دهد.
- بوی نامطبوع: اگر هوای خروجی بوی خاک، نم یا کپک میدهد.
- روشن شدن چراغ فیلتر: اگر نشانگر Filter Reset روی دستگاه روشن شد.
جدول زمانبندی تعویض انواع فیلتر های تصفیه هوا
برای اینکه دستگاه تصفیه هوا همیشه با حداکثر راندمان کار کند، باید برنامه زمانی مشخصی داشته باشید.
| نام فیلتر | وظیفه | اقدام لازم | زمان در هوای پاک | زمان در شهرهای آلوده |
|---|---|---|---|---|
| پیشفیلتر | جذب مو و پرز | شستشو با آب | هر ۲ هفته یکبار | هر هفته |
| فیلتر هپا | جذب ذرات ریز و دوده | تعویض کامل | هر ۱۲ ماه | هر ۴ تا ۶ ماه |
| فیلتر کربن فعال | جذب بوی بد و گازها | تعویض کامل | هر ۱۲ ماه | هر ۶ ماه |
عوارض وحشتناک استفاده از فیلتر هپای کثیف
تصور کنید از یک ماسک پزشکی یکبارمصرف برای یک ماه مداوم استفاده کنید! نه تنها تنفس برایتان سخت میشود، بلکه تمام میکروبهای جمع شده روی آن را دوباره استنشاق میکنید. استفاده از فیلتر هپای تاریخگذشته دقیقاً همین وضعیت را برای خانه شما ایجاد میکند. وقتی ظرفیت فیلتر تکمیل میشود، دیگر جایی برای جذب آلایندههای جدید ندارد و دستگاه عملاً به یک «پخشکننده آلودگی» تبدیل میشود.
یک فیلتر اشباع شده، شبیه به یک سطل زبالهی پر است که اگر زبالهی جدیدی در آن بیندازید، زبالههای قبلی بیرون میریزند. در دستگاه تصفیه هوا، فشار هوای فن باعث میشود ذرات ریز، ویروسها و مواد حساسیتزایی که ماهها پیش جذب شده بودند، دوباره از بافت فیلتر جدا شده و با شتاب به داخل اتاق پرتاب شوند.
عوارض اصلی:
- داغ شدن و سوختن موتور: فشار بیش از حد باعث استهلاک سریع فن و برد الکترونیکی میشود.
- مصرف برق بیشتر: دستگاه برای حفظ جریان هوا انرژی بیشتری مصرف میکند.
- رشد کلونیهای میکروبی: فیلتر کثیف منبع غذایی خوبی برای باکتریها و قارچهاست.
- بازگشت علائم آلرژی: هوای خروجی دیگر تصفیه شده نیست.
راهنمای گامبهگام تعویض فیلتر هپا در منزل
تعویض فیلتر کار سادهای است، اما رعایت نکات بهداشتی مهم است:
- ایمنی اول: دستگاه را خاموش کرده و از برق بکشید. حتماً ماسک بزنید.
- خارج کردن فیلتر: درب دستگاه را باز کنید. فیلتر کهنه را به آرامی بیرون بکشید و بلافاصله داخل کیسه زباله قرار دهید و در آن را گره بزنید (تا آلودگی در خانه پخش نشود).
- تمیز کردن محفظه: قبل از نصب فیلتر جدید، داخل محفظه دستگاه را با دستمال مرطوب تمیز کنید.
- نصب فیلتر جدید: فیلتر نو را از پلاستیک خارج کرده و با توجه به جهت فلش، آن را جا بزنید.
- ریست کردن: دکمه “Filter Reset” را (معمولاً ۳ تا ۵ ثانیه) نگه دارید تا چراغ هشدار خاموش شود.
سخن آخر
فیلتر هپا قلب تپنده دستگاه شماست. تلاش برای شستن آن مانند شستن دستمال کاغذی، نتیجهای جز خرابی ندارد.اگرچه هزینه خرید فیلتر تصفیه هوا ممکن است دغدغهساز باشد، اما این هزینه در برابر سلامتی ریهها و جلوگیری از سوختن موتور گرانقیمت دستگاه تصفیه هوا، سرمایهگذاری ناچیزی است.با تمیز کردن مرتب پیشفیلتر و جارو کشیدن سطح هپا، عمر آن را به حداکثر برسانید، اما در زمان لازم تعویض آن را پشت گوش نیندازید.
سوالات متداول
آیا میتوان فیلتر هپا را با باد گرفتن (کمپرسور باد) تمیز کرد؟
خیر، فشار باد کمپرسور بسیار زیاد است و باعث پاره شدن بافت میکروسکوپی فیلتر میشود که کارایی آن را از بین میبرد.
اگر فیلتر هپا را بشوییم و خشک کنیم، دوباره کار میکند؟
خیر، الیاف آن به هم میچسبند و دیگر نمیتوانند ذرات ریز را جذب کنند. همچنین خطر رشد کپک وجود دارد.
فیلتر کربن فعال (سیاه رنگ) را میتوان شست؟
خیر، فیلتر کربن هم نباید شسته شود زیرا خاصیت جذب بوی خود را از دست میدهد.
عمر مفید فیلتر هپا در تهران چقدر است؟
در شهرهای آلوده ایران، به دلیل حجم بالای دوده، عمر مفید معمولاً بین ۴ تا ۶ ماه است.
از کجا بفهمیم فیلتر را درست جا زدهایم؟
معمولاً روی فیلتر یک فلش وجود دارد که باید همجهت با جریان هوا (به سمت داخل دستگاه/موتور) باشد.
- dmroom
- بدون دیدگاه
